W praktyce to pytanie pojawia się bardzo często, a odpowiedź brzmi: więcej, niż wielu osobom się wydaje. Dla jednych sprawa winy jest przede wszystkim kwestią moralną i emocjonalną, dla innych – narzędziem ochrony swoich interesów po rozwodzie. W obecnym stanie prawnym sąd może rozwiązać małżeństwo przez rozwód wtedy, gdy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, ale sposób rozstrzygnięcia kwestii winy może realnie wpłynąć na przebieg sprawy i sytuację stron po jej zakończeniu.

Jeżeli oboje małżonkowie zgodnie wnoszą o rozwód bez orzekania o winie, sąd zaniecha ustalania, kto odpowiada za rozpad małżeństwa. Ustawa wprost przewiduje wtedy skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy. Z praktycznego punktu widzenia oznacza to zwykle krótsze i mniej konfliktowe postępowanie. Nie trzeba bowiem prowadzić szerokiego postępowania dowodowego dotyczącego zdrady, nadużywania alkoholu, przemocy, porzucenia czy innych zachowań, które miały doprowadzić do rozpadu związku. Gdy jednak choć jedna ze stron żąda ustalenia winy, sąd musi się tą kwestią zająć.

Największe znaczenie orzeczenie o winie ma jednak nie dla samego stwierdzenia winy, lecz dla alimentów między byłymi małżonkami. Przy rozwodzie bez orzekania o winie – albo gdy winę przypisano obu stronom – małżonek może żądać alimentów tylko wtedy, gdy znajduje się w niedostatku. Inaczej wygląda sytuacja, gdy jeden z małżonków zostaje uznany za wyłącznie winnego rozpadu pożycia. Wówczas małżonek niewinny może domagać się alimentów także wtedy, gdy nie popadł jeszcze w niedostatek, ale rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. To bardzo ważna różnica, zwłaszcza tam, gdzie jedna osoba przez lata zajmowała się domem i dziećmi, a druga budowała swoją pozycję zawodową. Co równie istotne, małżonek wyłącznie winny co do zasady sam nie może domagać się alimentów od drugiej strony.

Wina może mieć znaczenie także już na etapie samego dopuszczalności rozwodu. Przepisy stanowią bowiem, że rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny, a drugi małżonek nie wyraża na to zgody, chyba że odmowa tej zgody byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Warto natomiast pamiętać, że samo orzeczenie o winie nie rozstrzyga automatycznie o sprawach dzieci. W wyroku rozwodowym sąd i tak musi zająć się władzą rodzicielską, kontaktami z dzieckiem oraz kosztami jego utrzymania. Tutaj punktem odniesienia jest przede wszystkim dobro dziecka, a nie sam fakt, kto zawinił rozpadowi małżeństwa. Podobnie w codziennej praktyce nie każdy rozwód „z winą” jest opłacalny – czasem prowadzi tylko do zaostrzenia konfliktu, wydłużenia procesu i zwiększenia kosztów emocjonalnych dla całej rodziny.

Dlatego wybór między rozwodem bez orzekania o winie a rozwodem z winą nie powinien wynikać wyłącznie z emocji. Jeżeli małżonkom zależy na szybkim zakończeniu sprawy i nie ma istotnego sporu o alimenty między nimi, rozwód bez orzekania o winie bywa rozwiązaniem rozsądnym. Jeżeli jednak zachowanie jednego z małżonków było rażące i może rzutować na bezpieczeństwo finansowe drugiej strony po rozwodzie, dochodzenie ustalenia winy może mieć bardzo konkretne znaczenie prawne. W sprawach rozwodowych warto więc patrzeć nie tylko na przeszłość, ale przede wszystkim na skutki wyroku na przyszłość.

Bartosz Machul - Radca Prawny, Wiceprezes Mazowieckiej Izby Gospodarczej